Page 37 - W centrum uwagi 1 – Wiedza o społeczeństwie – Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum – Zakres rozszerzony - klasa 1
P. 37
Dobro jednostki a dobro wspólne
Czym jest kolektywizm? że jednym z najważniejszych aspektów kultury
każdego społeczeństwa jest sposób postrzega‑
Przeciwieństwem indywidualizmu jest kolek‑ nia relacji między jednostką a zbiorowością,
tywizm. Zakłada on, że dobro wspólnoty oraz który kształtuje różne sfery życia społecznego.
interes publiczny są ważniejsze niż dobro indy‑ Z uwzględnieniem tego kryterium Hofstede
widualne i interes własny jednostki. Postawy podzielił społeczeństwa na indywidualistyczne
kolektywistyczne zwykle są konsekwencją i kolektywistyczne. Wykazał ponadto, że takie
tego, że członkowie danej grupy utrzymują zróżnicowanie można zaobserwować także
między sobą bliskie więzi i silnie się z nią utoż‑ w skali świata: między mieszkańcami regionów
samiają. Postrzegają oni dobro wspólne jako i kontynentów (zob. infografikę na s. 36−37).
główny cel własnych dążeń.
Przykład
Jednostki funkcjonujące w zbiorowościach,
w których dominującą postawą jest kolekty‑ Kolektywizm w ustrojach totalitarnych
wizm, są bardziej skłonne przyjmować panu‑ Zarówno faszyzm, nazizm, jak i komunizm
jące w ich otoczeniu społecznym przekona‑ oczekiwały od jednostek, że podporząd-
nia i wierzenia. Rzadziej występują otwarcie kują się dobru wspólnemu, definiowanemu
przeciwko swojej wspólnocie czy manifestują przez rządzących, oraz przyjmą założenia
poglądy odmienne od zapatrywań większości głoszonej przez władze państwowe ideo
jej członków. Tego rodzaju kolektywizm nazy‑ logii. W państwach totalitarnych ważnym
wamy kolektywizmem wewnątrzgrupowym. elementem, który miał spajać wspólnotę,
było również kreowanie kolektywnego, czyli
Zupełnie odmiennym zjawiskiem jest nato‑ zbiorowego, wroga. Rządzący przekonywali,
miast kolektywizm instytucjonalny, który że stanowi on niebezpieczeństwo dla zbio-
polega na tym, że państwo narzuca społeczeń‑ rowości i dlatego należy go zwalczać. Nie-
stwu określone przekonania i formy działania mieccy naziści w ten sposób przedstawiali
oraz grupuje jednostki w odgórnie tworzo‑ Żydów, natomiast komuniści – przedsię-
nych zbiorowościach. Kolektywizm tego typu biorców i bogatych chłopów (tzw. kułaków).
często zakłada wspólną własność środków W kwestiach gospodarczych najdalej idące
produkcji (fabryk, ziemi) i nieufność wobec rozwiązania kolektywne zostały wprowa-
własności prywatnej. W skrajnej postaci był dzone w Związku Socjalistycznych Republik
on wdrażany w państwach totalitarnych (zob. Radzieckich (ZSRR), gdzie m.in. zupełnie
przykład). Od kolektywizmu instytucjonal‑ zlikwidowano prywatną własność gruntów
nego należy jednak odróżnić wspólne użytko‑ rolnych (tzw. kolektywizacja rolnictwa).
wanie pewnych zasobów (np. pastwisk, lasów),
występujące przede wszystkim w społeczeń‑ Plakat propagandowy z okresu Polskiej Rzeczypo-
stwach tradycyjnych. Taki sposób gospoda‑ spolitej Ludowej (PRL), z lat 50. XX w., ostrzegający
rowania jest niekiedy uznawany za odrębną społeczeństwo przed tzw. wrogami narodu.
formę kolektywizmu.
Społeczeństwa indywidualistyczne
i kolektywistyczne
Współcześnie terminy „indy widualizm”
i „kolektywizm” są często używane do opisy‑
wania różnic występujących między społe‑
czeństwami. Takie ich zastosowanie wynika
z badań niderlandzkiego kulturoznawcy i psy‑
chologa społecznego Geerta Hofstedego [czyt.:
herta hofstejdego]. Naukowiec wskazywał,
35
